HARRIDURA-PERPAUSAK I

Harridura perpausak oso ugariak eta anitzak dira. Eskualde batetik bestera aldaerak azaltzen dira.Ondoko zerrenda honetan
 nagusienak laburbiltzen saiatu naiz. Sailkapen moduko bat egin dugu esanahi edo erabilpena kontuan hartuz.

1. Orokorra

-erakuslea + izen sintagma + mugatzailea + (...- ena)

Hau hotza! Hau buruko mina! Hauek komeriak! Hau poza hartu dudana!

Haiek ziren garaiak, haiek! Hori txorakeria egin duzuna!

-bai + adj. + mugatzailea + (...ela) / bai + adb. + (...ela)

Bai ederra! Bai ederra dela! Bai dela ederra! Bai mutiko azkarra!

Bai berandu! Bai berandu iritsi zarela!

-ba...

Banengoen, ba, ni!

Bazen ordua!

-Adj. + mugatzailea + izena + mugatzailea

Ederra eguraldia! Benetan aspergarria pelikula!

-galdetzailea + (izena), (adjektiboa), (adberbioa), (aditza + n)

Ene, zer entzun dudan! Zein itsusiak (diren)! Zein den nekagarria!

Nolako aurpegia! Nolako eguraldia egiten duen!

Zenbat diru! Zenbat lan egin dugun!

Nola bizi diren! Nola ibili garen!

2. Ez jakintasuna adierazteko

-auskalo, batek daki, nork jakin + zehar galdera

Auskalo zer esan duen! Batek daki hori non dabilen!

Nork jakin zer ikusiko dugun!

Auskalo zein asmorekin egin duzun!

3. Erakusteko

-hona, horra, hara + (zehar galdera)

Horra nor datorren! Hara zere esan zuen! Hona zer kendu nion!

Hara bestea! Horra gure Olentzero!

4. Desioa adierazteko

-etorkizuna + ahal

Itoko ahal haiz! Ez ahal da eroriko!

-nahiago nuke + ...balitz

Nahiago nuke hilko balira!

EUSKALTZAINDIAREN ARAUA: BAIT-

Bait partikula, kasu guztietan, aditzari atxikia erabili behar dugu  aldaketak eragitenez bai idazkeran, bai ahoskeran.

BAIT- + NAIZ = BAINAIZ

BAIT- + ZARA = BAITZARA

BAIT- + DA = BAITA

BAIT- + GARA = BAIKARA

BAIT- + HAIZ = BAIHAIZ

BAIT- + LITZATEKE =BAILITZATEKE

Beraz, ez idatzi bereiz: *bai gara, *bait gara, *bait naiz, *bai luke, etab.

Hemen badauzkazue esteka batzuk arau hau lantzeko:

1. Aukera anitza
2. Hutsuneak bete
3. Aukeratu
4. Esaldiak berridatzi I
5. Esaldiak berridatzi II

 

EZ GAITU INORK GELDITUKO

Ez gaitu inork geldituko

Nork esan du,ezinezkoa da?

Nork onartu du,hori hala dela?

Zaila bada,ez da ezinezkoa,

zaila bada,badago lortzea

Eta eroriz ikasten bada oinez

has gaitezen bidea egiten.

Ez gaitu inork geldituko

Ez gaitu inork geldituko

Nork esan du, ez dago lortzerik?

Nork esan du, ez dut gaitasunik?

Zaila dena, zaila bada berez

guk ohi dugu zailago egiten

Eta ibiliz ikasten bada oinez

has gaitezen bidea egiten

Ez gaitu inork geldituko

Ez gaitu inork geldituko(BIS)

Bidairik luzeena,beti

pauso batez hasten da.

Ez gaitu inork geldituko

Ez gaitu inork geldituko(BIS)

 

Ez gaitu inork geldituko horrela dio abestiak, eta horrela abesten dute batzuek gaueko 20:00etan euren sustengua emateko ez bakarrik osasun-langileei, eta gu lasai egoteko lan egiten duten guztiei (supermerkatukoei, kale garbitzaileei…). Abestia Urtz taldearena da, oso talde ona! Letrari erreparatzen badiogu, badaude gauza interesgarri batzuk, azter ditzagun!

Nork esan du, ez dago lortzerik?

zaila bada,badago lortzea

Abestiko  bi esaldi hauetan ahalera adierazten da nominalizazioaren bidez. Horrela egiten dugunean hurrengo eskema jakin bati jarraitzen diogu, hemen badaukazue pare bat esaldi, ea kapazak zareten araua inferitzeko.

• Zalaparta honekin ez daukat lan egiterik, banoa! Liburutegian  bai, inor ni molestatu gabe lan egitea daukat, hau plazer hau!

• Hemen ez dago lan egiterik, bata hitz egiten, bestea zaratak egiten. Liburutegian, berriz, badago lan egitea, isiltasuna da nagusi.

ARAUA

• 
  
• 
  

Eta ibiliz ikasten bada oinez

Eta eroriz ikasten bada oinez

Bi esaldi hauetan, berriz, -Z  erabiltzen badugu ere, erabilera ezberdina da. Esaldi hauetan guztietan -Z erabiltzen dugu, esan zer adierazten dugun!

Hau eskuZ garbitu dut.                         ___________

EgurrEZ egin du kutxa.                         ___________

BihotzEZ eskertzen dizut emandako laguntza.            ___________ 

MendiZ joango gara.                         ___________

Egunero futbolAZ aritzeak ez ote du nazkatzen?         ___________

Hori eginEZ gero, damutuko zara                    ___________

AutoAZ gain motoa ere erosi du.                 ___________

Hitz eginEZ konbentzitu genuen.                    ___________

Hiru astEZ euskakaraz bizitzeko erronka            ___________

bide batEZ, batEZ beste,zaharraren zaharrEZ              ___________

…

SIGLAK

Siglak zelan idatzi, galdera ona. Askotan erabiltzen ditugu, baina ez daukagu argi ez zelan idatzi, ez zelan erabili euskaraz. Hemen badaukazue informazio apur bat: 

1. Letra larriz, letrakera arruntez eta punturik gabe idazten dira siglak; baita izen osoa letra etzanez idatzi beharreko izenen siglak ere.
EAE, HPS, HABE, AEK, EHU, EUTG, MCC, ELA, LAB, UGT, BBK, BBVA, BEZ, CD, DVD…
Orduan hasi zen EGLU argitaratzen: alegia, Euskal Gramatika: Lehen Urratsak.
Bada, ordea, salbuespenik:
1. Erabiliaren erabiliz izen arrunt bihurtu direlako letra xehez idazten direnak: adibidez, radar (radio detecting and ranging).
2. Letra xehez ere idatzi ohi den zenbait sigla eta akronimo: UNESCO/Unesco, RENFE/Renfe, SEAT/Seat, ICONA/Icona…
3. Testu osoa letra larriz dagoenean (tituluetan eta), puntu eta
guzti idatz daitezke siglak: U.E.U./UEU LAGUNTZA
ESKE, A.E.B./AEB KINKA LARRIAN…

2. Siglak laburbiltzen duen izena osorik adierazten da testu bakoitzeko lehen agerraldian, irakurlearentzat oso sigla ezaguna denean izan ezik.
EAE (Euskal Autonomia Erkidegoa) aipatu ondoren, EUTG (Estudios Universitarios y Técnicos de Gipuzkoa) eta MCC (Mondragón Corporación Cooperativa) goraipatu zituen atzerritarrak.
Europar Batasuna (EB) eta Ameriketako Estatu Batuak (AEB) elkar zaintzen ari dira.
OEH (Orotariko Euskal Hiztegia) lagungarri ona da EGAtik gorako agiria eskuratzeko.
Aldizkarien sailean, begiratu RIEV (Revista Internacional de Estudios Vascos) eta BRSVAP (Boletin de la Real Sociedad Vascongada de los Amigos del PaIis).

3. Deklinatzerakoan (eta ahoskatzerakoan), kontuan izan sigla batzuk letraka irakurtzen direla, eta beste batzuk, silabaka.
EHU (e-hatxe-u): Euskal Herriko Unibertsitatea EGA (e-ga): Euskararen Gaitasun Agiria Oharra:
Bada zati bat letraka eta bestea silabaka irakurtzen den siglarik ere: PSOE (pe-so-e).

4. Sigla eta deklinabide-atzizkia marratxorik gabe batzen dira, salbu eta siglaren azken letra berberaz hasten denean atzizkia ere.
UEUn, hizlarietako batzuk ETBko kazetariak dira; beste batzuk, berriz, EHUtik joandako irakasleak.
BBK-k adierazi du AEK-ko ikasleek gogotik eskertu dutela BBKren dirulaguntza.
Oharrak:
1. Siglaren azken letra R gogorra denean, ez da “r” errepikatu behar lotura egiteko. Beti ere, atzizkiaren berezko “r”ari eutsi egin behar zaio.
ELKARen lana goraipatu du RPRko diputatu ohiak.
RPR-ren izenean dator.
2. Testu osoa letra larriz dagoenean, hona aukerak: U.Z.E.I.REN GUNE BERRIA / UZEI-REN GUNE BERRIA

5. Deklinatzerakoan, izen berezitzat hartzen da sigla, eta leku izen bereziak bezala deklinatzen, izen arrunt gisako siglak izan ezik.
EUDELeko arduradunak AEBra joan dira, Renoko agintariei-eta hemengo udalen berri ematera.
EUTGko irakasle asko Deustuko Unibertsitateko ikasle ohiak dira.
Oharra:

Sigla batek izen bereko hainbat subjektu baldin baditu, orduan sigla hori pluralean deklinatuko da hala dagokionean. Horixe da, esate baterako, EKT (Euskal Kultura Taldea) siglaren kasua, honako adibide honetan ikus daitekeenez:
Ahozkotasuna ikertzen ari dira Durangoko EKTn eta Gipuzkoako EKTetan.
6. Izen arrunt gisako siglak, ordea, hitz arruntak bezalaxe deklinatuko dira.
Sail horretakoak dira NA (Nortasun Agiri), BEZ (Balio Erantsiaren Zerga), CD (Compact Disc), PC (Personal Computer), GKE (Gobernuz Kanpoko Erakunde) eta abar, eta baita hiztegi berezietako DM (datu mota), DMA (Datu Mota Abstraktu) eta beste asko ere.
Non grabatu duzu CDa?
Nork itzali ditu PCak?
Zenbat ordaindu duzu BEZa?
Esan berriro zure NA-aren zenbakia.
Bihar hastekoa da GKE-en biltzarra.
Dakizunez, datu mota (DM) guztiak ez dira datu mota abstraktuak (DMA); beraz, ongi bereizi behar dira DMak. Esaterako, DM hori DMA bat da, oso ugariak baitira DMak eta DMA-ak.

EDUCAPLAY

Gaur tresna interesgarri bat ikusiko dugu: EDUCAPLAY. Orri honetan irakasleok sortutako hainbat ariketa daukazue, batzuk lexikoa lantzeko asmoz, beste batzuk ulermena...  hemen utzi dizuet nik sortutako bi ariketatxo,

ikusi eta ikasi!

EUSKALTZAINDIAREN ARAUA: BAT-BATEAN, BEHINIK BEHIN

Euskaltzaindiaren arauak, inori ez omen zaizkio gustatzen, baina beharrezkoak dira ondo idatzi nahi badugu. Haien inguruan badaude mito asko, hedatuena da Euskaltzaindiak behin eta berriz aldatzen dituela, txikitan ikasi genuena, txarto dago orain. Hori gezurra da!  Agian txarto irakatsi ziguten txikitan eta hori konpondu behar dugu, nola? Arau horiek ikasiz.

Hasiko gara errazenak ikasten, eta pixkanaka-pixkanaka mardulenak. Sarrera honetan 1. araua ikasiko dugu ( gogoratu arau guztiak dauzkazuela blog honetako Euskaltzaindiaren arauak izeneko orrian). Harira! Zer dio 1. arauak?

Hitz bat errepikatzen dugunean, kontuan hartu behar dugu zein hitz deklinatzen dugun jakiteko marra jarri behar den ala ez. Hiru aukera daukagu:

     1.Hitza errepikatzen badugu eta lehenengo hitza deklinatzen badugu,
        MARRARIK EZ.
             BatIK bat
             EtxeZ etxe

     2. Hitza errepikatzen badugu eta bigarren hitza deklinatzen badugu,
         MARRA JARRI BEHAR DUGU.
              Bat-batEAN
              Soil-SoilIK

     3. Hitza errepikatzen badugu eta berdin deklinatzen baditugu,MARRA JARRI
         BEHAR DUGU.
               Gorri-gorri
               Pixkanaka-pixkanaka

Hemen badauzkazue interneten topatutako hainbat joko arau hau lantzeko:

1. Euskaljakintza 1
2. Euskaljakintza 2
3. Kahoot

A-ITSATSIA

Hitz batek azken buruan –a berezkoa daukan ala erantsia den jakitea premiazkoa dugu, egokiro eta zehaztasunez idazteko, batez ere deklinabide atzizkiak behar den moduan erabiltzeko.Baina betiko galdera, zelan jakin dezakegu zeinek daukan a hori eta zein ez? Badaude trikimailu batzuk

1. -a itsatsia daukate hurrengo atzizkien bidez sorturiko hitz elkartu edo konposatuek:

     -(k)ada: kamioikada, haginkada.
     -era: minbera, hozbera, bihozbera...
     -dura (tura): prozedura, ohitura.
     -(k)era: esaera, jokaera, janzkera.
     -(k)eta: azterketa, erosketa, aldaketa.
     -ezia: ahulezia, pobrezia, malezia.
     -gintza/kintza: hirigintza, legegintza
     -gura: logura, hazkura, jakingura.
     -(k)eria: gizonkeria, umekeria.
     -(t)eria: gazteria, irakasleria, tresneria.
     -kuntza: hezkuntza, jabekuntza.
     -tza: jendetza, agintaritza, idazkaritza.
     -tzia:, inportantzia, inozentzia..
     -xka: gorrixka, liburuxka, zurixka...

2. Erdaratiko berba zahar eta berriek ere –a itsatsia daukate:
     2.1 Erdaraz ere –a itsatsiaz idazten badira:
           Fitxa, gramatika, zopa, esperantza, pazientzia...
 
     2.2 Gaztelaniazko –aje eta frantsesezko –age bukaera daukatenek ere –a itsatsia daukate:
           Lengoaia, pertsonaia, bidaia...

     2.3 Sail honetakoak dira, grekotik hartutako –logia -grafia... erroak dauzkatenak ere: 

           Biologia, ortografia, astrologia, fotografia…

3. Eliza, burdina, hizkuntza, kultura, natura eta literatura hitzek ere –a itsatsia dute.

Baina zer gertatzen da hitz-elkarketetan?

Bukaeran >ia< duten hitzak eta aurreko 6 hitz berezi horiek (Eliza, burdina, hizkuntza,kultura, natura eta literatura) >a< hori kenduta nahiz kendu barik erabili:

       biologi azterketa edota biologia(-)azterketa
       geologi irakaslea edota geologia (-) irakaslea
       hizkuntz eskola edota hizkuntza (-) eskola
       kultur aretoa edota  kultura (-) aretoa
Lehen osagaiari <a> hori kentzen zaionean, marrarik ez erabili.

Leku izen berezien deklinabideak zalantza ugari sortu ohi ditu –a itsatsia eta artikulua nahastearen ondorioz. Jarraian, leku-izen berezien deklinabidean gertatzen diren arazorik ohikoenak aztertuko ditugu:

Izen arrunt gisako leku-izen bereziak: BizkaiA

Zenbait leku-izen berezi izen arruntak bezala deklinatzen dira. Horrela gertatzen da, esate baterako, Bizkaia izenarekin: izen berezia izan arren, deklinatzean, izen arrunta balitz bezala deklinatzen da, amaierako –a galdu egiten du. Antza denez, izen hauek jatorriz izen arruntak ziren eta denboraz izen berezi bilakatu dira. Adibidez:

    BizkaiA                       mendiA                         Donostia

    BizkaiAN                    mendiAN                   DonostiaN   

    BizkaiKO                    mendiKO                      DonostiaKO

    BizkaiTIK                   mendiTIK                     DonostiaTIK

Aurreko adibideetan ikus daitekeenez, Bizkaia izen berezia izan arren, mendi izen arrunta bezala deklinatzen da, amaierako –a galduz. Amaierako a- galtzen duten beste herri izen batzuk:

Zigoitia, Berriatua, Busturia, Ermua, Forua, Mallabia, Mañaria, Azkoitia, Azpeitia, Hondarribia, Iruñea...

Euskal Herria bera ere izen arrunta bailitzan deklinatzen da. Adibidez: Euskal HerriA, Euskal HerriKO, Euskal HerriTIK...

A itsatsia duten leku-izen bereziak: DonostiA

Aurreko taulan agertzen ez diren eta –az amaitzen diren gainerako udal-izenek –a itsatsia daukate; hau da, deklinatzean ez dute -a hori inoiz galtzen. Hauen artean honako hauek ditugu:

         Aezkoa                          Frantzia                 Murgia

         Aia                                 Getaria                   Nafarroa

         Alegia                            Gipuzkoa               Pasaia

         Bedia                             Hendaia                 Tolosa

         Baiona                           Legaria                   Zaldibia                

         Donostia                       Mendabia              Zuberoa

         Errenteria                     Mungia                   Zumaia

Beraz, *Donostin, *Getariko, *Nafarrotik eta antzekoak ez dira zuzenak.

A itsatsi bako leku-izen bereziak

Azkenik badira zenbait udal-izen, berezko –a izan ez arren, oker erabiltzen direnak. Adibidez: Altsasu, Aulesti, Aurizberri, Bakaiku, Ibarrangelu, Larrabetzu, Legazpi, Mutiloabeiti, Mutiloagaoiti.

WHATSAPP TALDEA UTZI NAHIAN

Ia denok gaude Whatsapp-talde batean sartuta, eta ondotxo dakigu talde horietan sortzen diren gorabeherak; nork ez du talde batetik alde egin? Baina, nola egin arazorik sortu gabe?

Horretaz jardungo dugu sekuentzia honetan. Bertan ariketa hauek dauzkazu:
- Audioa entzun eta ulermen-galderei erantzun.
-Zenbait hitz edo espresioren sinonimoak identifikatu grabazioan.
- Gelako Whatsapp-talde bat sortu gelakoen artean.

SARE SOZIALAK, TRESNAK BIZKOR ETA INDARTSUAK

Facebook, Youtube, QQ, Qzone, WeChat, Twitter, WhatsApp... gure lagunak dira. Egunero komunikatzen gara horien bitartez. Sarean harremanei eusteko bideak dira, orain arte batez ere lagun-harremanak. 
Sekuentzia honetan ariketa hauek egingo dituzu:
- Testua irakurri eta horri buruzko galdera batzuei erantzun.
- Bi audio entzun eta esaldiak nork esan dituen identifikatu.
- Zure iritzia beste lagun batzuekin partekatu.