HARRIDURA-PERPAUSAK III

10 .Baietza edo ezetza indartzeko

-horixe + ...ela, ena

Horixe kontatuko diodala! (kontatuko ez diot, bada!)

-jakina, noski

Lerro hauek zuretzat dira, jakina!

Bai, noski (*noski, baietz). Ez, noski (*Noski, ezetz!)

Jakina, etorriko ez naiz bada! (*Jakina etorriko naizela!)

-ezta...ere

Ezta pentsatu ere! Ezta gutxiagorik ere! Ezta hurrik eman ere!

-...ko ez...ba!

Jakingo ez dut, bada! Ezagutuko ez dut,bada!

11. Harridura

-tzea + ere

Hori sinistea ere!

Zuk hori esatea ere!

12. Ironiaz zerbait adierazteko

-kontrakoa esan

Asko dun, bada!

Merke dago!

Berehala barkatuko dio!

13.Zer, ze, zein

Zein adberbio eta adjektiboekin erabiltzen da eta erdarazko CUÁN izango luke pareko.

Zer eta ze, berriz, adberbio eta adjektiboez gain, izenekin ere erabil litezke.

Zein polita den!

Zer etxea!

Ze mutila!

Ze berandu zabiltzan!

-zer...eta...ondo

zer kitto eta zer kitto ondo!

-zer arraio / nola demontre

Zer arraio esan nahi duzu horrekin!

14.Hitz indargarriak

-gero (azpimarratzeko)

Handia da, gero!

HARRIDURA-PERPAUSAK II

5. Ustekabea adierazteko

-galdetzai. + eta + izena, izenordea

Nori eta zuri gertatu behar! Nork eta Pellok!

-galdetzai. + ...ko + eta

Nor ikusiko Parisen eta Jon ikusi genuen!

-aditza + ez + ba

Pikutara bidali ez nau, ba! Isiltzeko esan ez dit, ba!

6. Eskerrak, gaitz erdi

-eskerrak + ...en, ela, en!

Eskerrak etorri ziren! Eskerrak ikusi zaitudala! Eskerrak euririk egin ez duela!

-aditza + ez + ...nean!

Burua apurtu ez duenean! Etxe osoa erre ez duenean!

7. Erronka adierazteko

-baietz, ezetz + aditza (jokatu gabe)

Baietz lehendabizikoan atera! Ezetz Retegiri irabazi!

Eta ez: Ez didazula goki sartuko!

8. Deikaria

-(nor, nork, nori) + hori, horrek, horri

Etorri hona, polit hori!

Zer diok, txepel horrek!

Utikan, handiuste horiek!

Zer egin dizute, nire kuttun horri?

9. Irain egiteko

-Adjek. + halakoa, alaena

Babo halakoa!

Zerri alaena! Ero halako hori!

EUSKATZAINDIAREN ARAUA: AURREALDEA, AURREKO ALDEA ETA AURREKALDEA

Mintzamenean ez dago arazorik hurrengo hiru formak erabiltzen baitira:

1. aurrekaldea (nongo aldea hitz batean)
2. aurreko aldea (nongo aldea)
3. aurrealde (atzizkiduna)

Baina forma guztiak ez dira egokiak erregistro idatzian, Euskaltzaindiak ebatzi du erabil daitezela, oraintsu arte egin den bezala, esapide osoak: aurreko alde, atzeko alde, barruko alde, gaineko alde, azpiko alde, goiko alde, beheko alde, kanpoko alde e.a., edota forma atzizkidun jatorrak: aurrealde, atzealde, barrualde, gainalde, azpialde, goialde, behealde, kanpoalde e.a. 

Beraz aurrekaldea, atzekaldea,azpikaldea eta horrelakoak saihestu behar ditugu idazten dugunean.

  
Hona hemen esteka batzuk arau hau praktika dezazuen:

• Aukeratu zuzena.
• Aukeratu zuzena I
• Aukeratu zuzena II
• Aukeratu zuzena III
• Aukeratu zuzena IV

HARRIDURA-PERPAUSAK I

Harridura perpausak oso ugariak eta anitzak dira. Eskualde batetik bestera aldaerak azaltzen dira.Ondoko zerrenda honetan
 nagusienak laburbiltzen saiatu naiz. Sailkapen moduko bat egin dugu esanahi edo erabilpena kontuan hartuz.

1. Orokorra

-erakuslea + izen sintagma + mugatzailea + (...- ena)

Hau hotza! Hau buruko mina! Hauek komeriak! Hau poza hartu dudana!

Haiek ziren garaiak, haiek! Hori txorakeria egin duzuna!

-bai + adj. + mugatzailea + (...ela) / bai + adb. + (...ela)

Bai ederra! Bai ederra dela! Bai dela ederra! Bai mutiko azkarra!

Bai berandu! Bai berandu iritsi zarela!

-ba...

Banengoen, ba, ni!

Bazen ordua!

-Adj. + mugatzailea + izena + mugatzailea

Ederra eguraldia! Benetan aspergarria pelikula!

-galdetzailea + (izena), (adjektiboa), (adberbioa), (aditza + n)

Ene, zer entzun dudan! Zein itsusiak (diren)! Zein den nekagarria!

Nolako aurpegia! Nolako eguraldia egiten duen!

Zenbat diru! Zenbat lan egin dugun!

Nola bizi diren! Nola ibili garen!

2. Ez jakintasuna adierazteko

-auskalo, batek daki, nork jakin + zehar galdera

Auskalo zer esan duen! Batek daki hori non dabilen!

Nork jakin zer ikusiko dugun!

Auskalo zein asmorekin egin duzun!

3. Erakusteko

-hona, horra, hara + (zehar galdera)

Horra nor datorren! Hara zere esan zuen! Hona zer kendu nion!

Hara bestea! Horra gure Olentzero!

4. Desioa adierazteko

-etorkizuna + ahal

Itoko ahal haiz! Ez ahal da eroriko!

-nahiago nuke + ...balitz

Nahiago nuke hilko balira!

EUSKALTZAINDIAREN ARAUA: BAIT-

Bait partikula, kasu guztietan, aditzari atxikia erabili behar dugu  aldaketak eragitenez bai idazkeran, bai ahoskeran.

BAIT- + NAIZ = BAINAIZ

BAIT- + ZARA = BAITZARA

BAIT- + DA = BAITA

BAIT- + GARA = BAIKARA

BAIT- + HAIZ = BAIHAIZ

BAIT- + LITZATEKE =BAILITZATEKE

Beraz, ez idatzi bereiz: *bai gara, *bait gara, *bait naiz, *bai luke, etab.

Hemen badauzkazue esteka batzuk arau hau lantzeko:

1. Aukera anitza
2. Hutsuneak bete
3. Aukeratu
4. Esaldiak berridatzi I
5. Esaldiak berridatzi II

 

EZ GAITU INORK GELDITUKO

Ez gaitu inork geldituko

Nork esan du,ezinezkoa da?

Nork onartu du,hori hala dela?

Zaila bada,ez da ezinezkoa,

zaila bada,badago lortzea

Eta eroriz ikasten bada oinez

has gaitezen bidea egiten.

Ez gaitu inork geldituko

Ez gaitu inork geldituko

Nork esan du, ez dago lortzerik?

Nork esan du, ez dut gaitasunik?

Zaila dena, zaila bada berez

guk ohi dugu zailago egiten

Eta ibiliz ikasten bada oinez

has gaitezen bidea egiten

Ez gaitu inork geldituko

Ez gaitu inork geldituko(BIS)

Bidairik luzeena,beti

pauso batez hasten da.

Ez gaitu inork geldituko

Ez gaitu inork geldituko(BIS)

 

Ez gaitu inork geldituko horrela dio abestiak, eta horrela abesten dute batzuek gaueko 20:00etan euren sustengua emateko ez bakarrik osasun-langileei, eta gu lasai egoteko lan egiten duten guztiei (supermerkatukoei, kale garbitzaileei…). Abestia Urtz taldearena da, oso talde ona! Letrari erreparatzen badiogu, badaude gauza interesgarri batzuk, azter ditzagun!

Nork esan du, ez dago lortzerik?

zaila bada,badago lortzea

Abestiko  bi esaldi hauetan ahalera adierazten da nominalizazioaren bidez. Horrela egiten dugunean hurrengo eskema jakin bati jarraitzen diogu, hemen badaukazue pare bat esaldi, ea kapazak zareten araua inferitzeko.

• Zalaparta honekin ez daukat lan egiterik, banoa! Liburutegian  bai, inor ni molestatu gabe lan egitea daukat, hau plazer hau!

• Hemen ez dago lan egiterik, bata hitz egiten, bestea zaratak egiten. Liburutegian, berriz, badago lan egitea, isiltasuna da nagusi.

ARAUA

• 
  
• 
  

Eta ibiliz ikasten bada oinez

Eta eroriz ikasten bada oinez

Bi esaldi hauetan, berriz, -Z  erabiltzen badugu ere, erabilera ezberdina da. Esaldi hauetan guztietan -Z erabiltzen dugu, esan zer adierazten dugun!

Hau eskuZ garbitu dut.                         ___________

EgurrEZ egin du kutxa.                         ___________

BihotzEZ eskertzen dizut emandako laguntza.            ___________ 

MendiZ joango gara.                         ___________

Egunero futbolAZ aritzeak ez ote du nazkatzen?         ___________

Hori eginEZ gero, damutuko zara                    ___________

AutoAZ gain motoa ere erosi du.                 ___________

Hitz eginEZ konbentzitu genuen.                    ___________

Hiru astEZ euskakaraz bizitzeko erronka            ___________

bide batEZ, batEZ beste,zaharraren zaharrEZ              ___________

…

SIGLAK

Siglak zelan idatzi, galdera ona. Askotan erabiltzen ditugu, baina ez daukagu argi ez zelan idatzi, ez zelan erabili euskaraz. Hemen badaukazue informazio apur bat: 

1. Letra larriz, letrakera arruntez eta punturik gabe idazten dira siglak; baita izen osoa letra etzanez idatzi beharreko izenen siglak ere.
EAE, HPS, HABE, AEK, EHU, EUTG, MCC, ELA, LAB, UGT, BBK, BBVA, BEZ, CD, DVD…
Orduan hasi zen EGLU argitaratzen: alegia, Euskal Gramatika: Lehen Urratsak.
Bada, ordea, salbuespenik:
1. Erabiliaren erabiliz izen arrunt bihurtu direlako letra xehez idazten direnak: adibidez, radar (radio detecting and ranging).
2. Letra xehez ere idatzi ohi den zenbait sigla eta akronimo: UNESCO/Unesco, RENFE/Renfe, SEAT/Seat, ICONA/Icona…
3. Testu osoa letra larriz dagoenean (tituluetan eta), puntu eta
guzti idatz daitezke siglak: U.E.U./UEU LAGUNTZA
ESKE, A.E.B./AEB KINKA LARRIAN…

2. Siglak laburbiltzen duen izena osorik adierazten da testu bakoitzeko lehen agerraldian, irakurlearentzat oso sigla ezaguna denean izan ezik.
EAE (Euskal Autonomia Erkidegoa) aipatu ondoren, EUTG (Estudios Universitarios y Técnicos de Gipuzkoa) eta MCC (Mondragón Corporación Cooperativa) goraipatu zituen atzerritarrak.
Europar Batasuna (EB) eta Ameriketako Estatu Batuak (AEB) elkar zaintzen ari dira.
OEH (Orotariko Euskal Hiztegia) lagungarri ona da EGAtik gorako agiria eskuratzeko.
Aldizkarien sailean, begiratu RIEV (Revista Internacional de Estudios Vascos) eta BRSVAP (Boletin de la Real Sociedad Vascongada de los Amigos del PaIis).

3. Deklinatzerakoan (eta ahoskatzerakoan), kontuan izan sigla batzuk letraka irakurtzen direla, eta beste batzuk, silabaka.
EHU (e-hatxe-u): Euskal Herriko Unibertsitatea EGA (e-ga): Euskararen Gaitasun Agiria Oharra:
Bada zati bat letraka eta bestea silabaka irakurtzen den siglarik ere: PSOE (pe-so-e).

4. Sigla eta deklinabide-atzizkia marratxorik gabe batzen dira, salbu eta siglaren azken letra berberaz hasten denean atzizkia ere.
UEUn, hizlarietako batzuk ETBko kazetariak dira; beste batzuk, berriz, EHUtik joandako irakasleak.
BBK-k adierazi du AEK-ko ikasleek gogotik eskertu dutela BBKren dirulaguntza.
Oharrak:
1. Siglaren azken letra R gogorra denean, ez da “r” errepikatu behar lotura egiteko. Beti ere, atzizkiaren berezko “r”ari eutsi egin behar zaio.
ELKARen lana goraipatu du RPRko diputatu ohiak.
RPR-ren izenean dator.
2. Testu osoa letra larriz dagoenean, hona aukerak: U.Z.E.I.REN GUNE BERRIA / UZEI-REN GUNE BERRIA

5. Deklinatzerakoan, izen berezitzat hartzen da sigla, eta leku izen bereziak bezala deklinatzen, izen arrunt gisako siglak izan ezik.
EUDELeko arduradunak AEBra joan dira, Renoko agintariei-eta hemengo udalen berri ematera.
EUTGko irakasle asko Deustuko Unibertsitateko ikasle ohiak dira.
Oharra:

Sigla batek izen bereko hainbat subjektu baldin baditu, orduan sigla hori pluralean deklinatuko da hala dagokionean. Horixe da, esate baterako, EKT (Euskal Kultura Taldea) siglaren kasua, honako adibide honetan ikus daitekeenez:
Ahozkotasuna ikertzen ari dira Durangoko EKTn eta Gipuzkoako EKTetan.
6. Izen arrunt gisako siglak, ordea, hitz arruntak bezalaxe deklinatuko dira.
Sail horretakoak dira NA (Nortasun Agiri), BEZ (Balio Erantsiaren Zerga), CD (Compact Disc), PC (Personal Computer), GKE (Gobernuz Kanpoko Erakunde) eta abar, eta baita hiztegi berezietako DM (datu mota), DMA (Datu Mota Abstraktu) eta beste asko ere.
Non grabatu duzu CDa?
Nork itzali ditu PCak?
Zenbat ordaindu duzu BEZa?
Esan berriro zure NA-aren zenbakia.
Bihar hastekoa da GKE-en biltzarra.
Dakizunez, datu mota (DM) guztiak ez dira datu mota abstraktuak (DMA); beraz, ongi bereizi behar dira DMak. Esaterako, DM hori DMA bat da, oso ugariak baitira DMak eta DMA-ak.

EDUCAPLAY

Gaur tresna interesgarri bat ikusiko dugu: EDUCAPLAY. Orri honetan irakasleok sortutako hainbat ariketa daukazue, batzuk lexikoa lantzeko asmoz, beste batzuk ulermena...  hemen utzi dizuet nik sortutako bi ariketatxo,

ikusi eta ikasi!

EUSKALTZAINDIAREN ARAUA: BAT-BATEAN, BEHINIK BEHIN

Euskaltzaindiaren arauak, inori ez omen zaizkio gustatzen, baina beharrezkoak dira ondo idatzi nahi badugu. Haien inguruan badaude mito asko, hedatuena da Euskaltzaindiak behin eta berriz aldatzen dituela, txikitan ikasi genuena, txarto dago orain. Hori gezurra da!  Agian txarto irakatsi ziguten txikitan eta hori konpondu behar dugu, nola? Arau horiek ikasiz.

Hasiko gara errazenak ikasten, eta pixkanaka-pixkanaka mardulenak. Sarrera honetan 1. araua ikasiko dugu ( gogoratu arau guztiak dauzkazuela blog honetako Euskaltzaindiaren arauak izeneko orrian). Harira! Zer dio 1. arauak?

Hitz bat errepikatzen dugunean, kontuan hartu behar dugu zein hitz deklinatzen dugun jakiteko marra jarri behar den ala ez. Hiru aukera daukagu:

     1.Hitza errepikatzen badugu eta lehenengo hitza deklinatzen badugu,
        MARRARIK EZ.
             BatIK bat
             EtxeZ etxe

     2. Hitza errepikatzen badugu eta bigarren hitza deklinatzen badugu,
         MARRA JARRI BEHAR DUGU.
              Bat-batEAN
              Soil-SoilIK

     3. Hitza errepikatzen badugu eta berdin deklinatzen baditugu,MARRA JARRI
         BEHAR DUGU.
               Gorri-gorri
               Pixkanaka-pixkanaka

Hemen badauzkazue interneten topatutako hainbat joko arau hau lantzeko:

1. Euskaljakintza 1
2. Euskaljakintza 2
3. Kahoot